میرزا یوسف مستشار الدوله و عاقبت یک کلمه حرف حساب

10/31/2020, 3:28:14 PM

به گزارش سایت تاریخ جهان، میرزا یوسف مستشار الدوله کسی بود که با نوشتن «رسالۀ یوسفی» و «یک کلمه»، می‌خواست قانون را جایگزین سلطنت مطلقۀ ناصری کند و به همین جرم ماه‌ها در سیاه چال قجری، کتک خورد.


میرزا یوسف خان مستشارالدوله  از پیشروان و آزادیخواهان دورهٔ ناصرالدین شاه و از همفکران میرزا حسین خان سپهسالار و میرزا ملکم خان بود. وی مردی روشنفکر بود و همیشه آرزوی نظم و اقتدار کشور را در سر می‌پرورانید.


مستشارالدوله رسالهٔ معروف «یک کلمه» را در پاریس و در ماه‌های پایان خدمتش در آنجا به اتمام رساند و دستنویس آن را در راه بازگشت به ایران در سال ۱۲۴۹ در تفلیس به آخوندزاده نشان داد. این رساله در سال ۱۲۵۳ شمسی در ایران چاپ شد.


از آرزوهای بزرگ او تأسیس راه‌آهن در ایران بود و با همین عقیده و ایمان راسخ بود که در سال ۱۲۴۸ شمسی رساله‌ای به نام «کتابچهٔ بنفش» دربارهٔ تأسیس راه‌آهن سرتاسری ایران نوشت و به شاه عرضه داشت و در سال ۱۲۵۲ شمسی که در خراسان بود، جزوهٔ دیگری در لزوم کشیدن راه‌آهن از تهران به خراسان تهیه کرد و منافع آن را ذکر نمود و فتوای روحانیان را در آن باره به دست آورد.



میرزا یوسف مستشار الدوله


مستشارالدوله اصول اندیشه‌های سیاسی خود را در رسالهٔ یک کلمه، که به سال۱۲۴۹ شمسی در پاریس نوشته، بیان کرده است. رسالهٔ یک کلمه یکی از اولین آثار آزادی‌خواهان ایران به شمار می‌رود و در تحریک احساسات و بیدار کردن مردم در آن زمان اثر فوق‌العاده‌ای داشته است و در سال ۱۲۸۴ شمسی که مرکز غیبی تشکیل گردید، این کتاب راهنمای سیاسی آن انجمن بود.


این رساله از یک مقدمه و بیست و یک فصل و دو بیانیه در خاتمه آن، تشکیل شده‌است. مستشار الدوله سعی در واکاوی علل عقب ماندگی جامعه ایرانی را داشته و دنبال یافتن راه رهائی از توسعه-نیافتگی و استبداد می‌گردد. وی در رساله از زبان دوستی که وجود خارجی ندارد، پیشرفت کشور را فقط در یک کلمه و آن هم قانون ذکر می‌کند. در این رساله اندیشه تدوین قانون اساسی و تشکیل مجلس شورا پیش‌بینی شده‌است

او می‌نویسد:

من نگفتم کود (قانون) فرانسه یا سایر دول را برای خود استنساخ (نسخه برداری) کرده و معمول بدارید، مراد من کتابی است که جامع قوانین لازمه ومقبول ملت ما باشد.


مستشارالدوله در سال ۱۲۶۷ شمسی نامهٔ مفصلی به مظفرالدین میرزا نوشت و خواهش کرد که آن را از نظر شاه بگذرانند. وی در آن نامه از حکومت استبدادی و فساد دربار انتقاد کرده بود و اصلاحات مملکتی و ایجاد حکومت قانون و برقراری آزادی و مساوات را خواستار شده بود و گوشزد کرده بود که اگر زمامداران ایران، خود در صدد تأسیس دولت مقننه برنیایند، سیر حوادث تاریخ آن را تحمیل خواهد کرد.


سخنان مستشارالدوله با مزاج دربار ناصرالدین شاه سازگاری نداشت، پس نویسنده گرفتار همان سرنوشتی شد که دامنگیر همهٔ آزادی‌خواهان آن زمان بود. او را به فرمان شاه در اواسط ۱۲۷۰ شمسی در عمارت رکنیه به زنجیر و کنده کشیدند و زندانی کردند. وی در زندان تنها بود و اجازهٔ ملاقات با احدی، حتی با سایر محبوسان قزوین را نداشت.


شکنجه‌گر او موظف بود که او را با کتابش کتک بزند. 

آنقدر کتاب «یک کلمه» را بر سر میرزا یوسف کوبید که کور شد و در همان حال در گوشۀ زندان، در سال 1274 شمسی در نهایت غربت و مظلومیت درگذشت.



دسته بندی ها



برچسب ها

  • سلسله قاجار
  • ناصرالدین شاه قاجار
  • مشروطه
  • تاریخ جهان
  • انقلاب مشروطه
  • تجدد
  • میرزا یوسف مستشار الدوله
  • یک کلمه
  • فراماسونری